Deregulacja dociera do przepisów podatkowych – korzystne zmiany w Ordynacji podatkowej w pełni obowiązują w 2026 roku
Jeszcze w październiku 2025 r. Prezydent RP złożył podpis pod dwiema odrębnymi, lecz powiązanymi nowelizacjami Ordynacji podatkowej. Mimo że nie są to rozbudowane akty prawne, wprowadzają istotne zmiany w procedurze podatkowej – wyraźnie na korzyść podatników. Nowelizacje te wpisują się w szerszy pakiet deregulacyjny, którego przygotowanie powierzono specjalnemu zespołowi kierowanemu przez Rafała Brzoskę.
Choć przepisy weszły w życie jeszcze w 2025 roku (dokładnie 4 listopada), to właśnie rok 2026 jest pierwszym pełnym rokiem kalendarzowym ich obowiązywania. W końcówce ubiegłego roku wielu podatników mogło przegapić te zmiany – były świeże, brakowało jeszcze praktyki ich stosowania. Teraz jednak działają pełną parą i warto z nich korzystać w każdej kontroli czy postępowaniu podatkowym. To znaczący krok ku uproszczeniu i ucywilizowaniu relacji na linii podatnik-organ podatkowy.
Nowe zasady naliczania odsetek – zachęta dla fiskusa do sprawniejszego prowadzenia kontroli
Pierwsza nowelizacja wynika z ustawy z dnia 12 września 2025 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa (druk sejmowy nr 1439). Dodaje ona do Ordynacji nową, praktyczną i korzystną dla podatników regulację dotyczącą odsetek za zwłokę. Ustawa zakłada, że w określonych przypadkach fiskus nie naliczy odsetek od zaległości podatkowej – nawet jeśli zaległość zostanie stwierdzona w wyniku kontroli. Nowe przepisy mają stanowić impuls mobilizujący organy skarbowe do szybszego i sprawniejszego prowadzenia kontroli. Zgodnie z wprowadzoną regulacją, jeżeli kontrola podatkowa lub kontrola celno-skarbowa nie zakończy się w ciągu 6 miesięcy od jej wszczęcia, organy skarbowe nie będą mogły naliczyć podatnikowi odsetek za zwłokę za okres przekraczający ten sześciomiesięczny termin.
Ważne
Oczywiście ustalono katalog wyłączeń. Do limitu 6-miesięcznego trwania kontroli, w którym można naliczyć odsetki za zwłokę, nie wlicza się (czyli odsetki mogą być naliczane za dłuższy okres):
- terminów przewidzianych w przepisach prawa podatkowego dla dokonania określonych czynności;
- okresów zawieszenia kontroli podatkowej i kontroli celno-skarbowej, z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 119gb § 2 i art. 284a § 5 Ordynacji podatkowej;
- okresów opóźnień spowodowanych z winy strony lub jej przedstawiciela albo z przyczyn niezależnych od organu.
Z praktycznego punktu widzenia istotne jest, że przepisy mają zastosowanie także do kontroli wszczętych do 6 miesięcy przed dniem wejścia ustawy w życie, pod warunkiem że nie zostały jeszcze zakończone. W 2026 roku warto więc weryfikować, czy trwająca kontrola nie przekroczyła już 6-miesięcznego terminu i powołać się na nowe regulacje. Choć zmiana nie rewolucjonizuje systemu, bez wątpienia wzmacnia ochronę podatnika przed przewlekłością procedur i nadmiernym obciążeniem fiskalnym.
Fundamentalna zmiana: zasada „domniemania niewinności” w postępowaniu podatkowym stała się rzeczywistością
Znacznie dalej idący charakter ma druga z podpisanych przez Prezydenta nowelizacji – również z 12 września 2025 r., oznaczona jako druk sejmowy nr 1265. Wprowadza ona do Ordynacji podatkowej swoistą zasadę „domniemania niewinności”, która dotychczas – choć dobrze znana z procesu karnego – formalnie nie była odzwierciedlona w procedurze podatkowej.
Ważne
Do art. 122 dodano §2 o następującej treści:
W postępowaniu podatkowym wszczętym z urzędu niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego rozstrzyga się na korzyść strony, z wyjątkiem przypadków gdy:
- w postępowaniu uczestniczą strony o spornych interesach lub wynik postępowania ma bezpośredni wpływ na interesy innych osób;
- przepisy prawa wymagają od strony wykazania określonych faktów;
- sprzeciwia się temu ważny interes publiczny, w tym istotny interes państwa.
W praktyce oznacza to, że w postępowaniach inicjowanych przez organ administracji skarbowej – a więc nie na wniosek podatnika – wszelkie nieusuwalne wątpliwości co do faktów (podkreślmy: nie przepisów prawa!) należy interpretować na korzyść podatnika. Jeśli organ nie zdoła jednoznacznie udowodnić, że dane zdarzenie miało miejsce w określony sposób, nie może wyciągać z tego negatywnych konsekwencji dla podatnika.
Ważne
Jeśli chodzi o wątpliwości dotyczące przepisów prawa – na takie sytuacje w Ordynacji podatkowej istnieje już odrębna regulacja. Mowa o art. 2a, który stanowi:
Niedające się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego rozstrzyga się na korzyść podatnika.
Wyjątki od nowej zasady – kiedy fiskus może rozstrzygać wątpliwości na niekorzyść podatnika?
Zgodnie z powołanymi wyżej przepisami nowa zasada nie znajdzie zastosowania w następujących sytuacjach:
- w postępowaniach z udziałem wielu stron o sprzecznych interesach – np. w sprawach transakcji między podmiotami powiązanymi,
- gdy ustawa nakłada na stronę obowiązek dowodowy, np. przy odliczeniu VAT z faktury, co wymaga wykazania zaistnienia określonego zdarzenia gospodarczego,
- w sytuacjach, gdy ważny interes publiczny lub państwowy przeważa nad interesem indywidualnym – np. gdy kontrola dotyczy kwestii szczególnie istotnej dla spójności systemu podatkowego albo praktyki stosowanej przez kontrolowany podmiot, która mogłaby prowadzić do znacznego uszczuplenia budżetu państwa, gdyby niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego rozstrzygać na korzyść podatnika. Wbrew pozorom ten wyjątek nie powinien stanowić furtki dla nieograniczonego stosowania niekorzystnych rozstrzygnięć wobec podatników. Zgodnie z intencją ustawodawcy i logiką konstytucyjną, powinien być wykorzystywany wyłącznie w naprawdę wyjątkowych okolicznościach. Celem nowelizacji nie jest bowiem ograniczenie kompetencji państwa, lecz przywrócenie równowagi między jego interesem a prawami obywatela.
Ważne
Warto zauważyć, że analogiczna zasada funkcjonowała już wcześniej w Kodeksie postępowania administracyjnego. Wprowadzono ją ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. (Dz.U. z 2017 r. poz. 935) i obowiązuje od 1 czerwca 2017 r. Przeniesienie jej do Ordynacji podatkowej – choć dyskutowano o tym od dawna – odkładano przez ponad 8 lat.
2026 to pierwszy pełny rok obowiązywania nowych przepisów. Jak z nich korzystać?
Obie nowelizacje weszły w życie 04.11.2025 r., co oznacza, że rok 2026 to pierwszy pełny rok kalendarzowy ich stosowania. W 2025 roku przepisy obowiązywały zaledwie przez niecałe dwa miesiące i wielu podatników mogło je przeoczyć w natłoku innych zmian podatkowych. Teraz jednak nie ma już wymówek – każdy, kto jest lub będzie objęty kontrolą podatkową czy postępowaniem wszczętym z urzędu, powinien znać swoje nowe prawa.
Co robić w praktyce?
Zapamiętaj te dwie rzeczy:
- Jeśli kontrola trwa ponad 6 miesięcy – powołaj się na ograniczenie naliczania odsetek i żądaj, by organ nie naliczał ich za okres przekraczający ten termin.
- Jeśli organ nie jest w stanie jednoznacznie udowodnić określonego stanu faktycznego – powołaj się na art. 122 §2 Ordynacji podatkowej i domagaj się rozstrzygnięcia wątpliwości na swoją korzyść.
Choć żadna z nowelizacji nie stanowi rewolucji, obie wyrażają bardziej zrównoważone podejście do postępowań podatkowych. Organy podatkowe zyskały w ostatnich latach znaczące uprawnienia. Wprowadzenie zasady rozstrzygania wątpliwości dowodowych na korzyść podatnika oraz ograniczenie naliczania odsetek za przewlekłość kontroli to niewątpliwa zmiana w przeciwnym kierunku, a w 2026 roku warto ją w pełni wykorzystać.
Kiedy weszły w życie nowe korzystne dla podatników zmiany w Ordynacji podatkowej i kiedy obowiązują?
Dwie nowelizacje Ordynacji podatkowej z 12.09.2025 r. weszły w życie już 04.11.2025 r., a rok 2026 to pierwszy pełny rok kalendarzowy ich obowiązywania.
Kiedy fiskus nie naliczy odsetek za zwłokę po kontroli podatkowej lub celno-skarbowej?
Jeżeli kontrola nie zakończy się w ciągu 6 miesięcy od jej wszczęcia, nie nalicza się odsetek za zwłokę za okres przekraczający ten sześciomiesięczny termin. Ale trzeba pamiętać o wyjątkach.
Jakie są wyłączenia z 6-miesięcznego limitu odsetek przy kontroli podatkowej lub celno-skarbowej?
Do limitu nie wlicza się (czyli odsetki można naliczać ponad 6-miesięczny limit): terminów z przepisów prawa podatkowego; okresów zawieszenia kontroli podatkowej i celno-skarbowej (z wyłączeniem art. 119gb § 2 i art. 284a § 5 Ordynacji podatkowej); opóźnień z winy strony/przedstawiciela lub z przyczyn niezależnych od organu.
Czy nowe zasady odsetek obejmują kontrole podatkowe lub celno-skarbowe wszczęte przed 04.11.2025?
Tak. Przepisy mają zastosowanie także do kontroli wszczętych do 6 miesięcy przed dniem wejścia w życie, pod warunkiem że nie zostały jeszcze zakończone.
Na czym polega nowa zasada z art. 122 §2 Ordynacji podatkowej?
W postępowaniu wszczętym z urzędu nieusuwalne wątpliwości co do stanu faktycznego rozstrzyga się na korzyść strony, z wyjątkami: sporne interesy wielu stron lub wpływ na innych; obowiązek dowodowy strony; ważny interes publiczny, w tym istotny interes państwa. Zasada ta dotyczy faktów, nie przepisów prawa, ale rozstrzyganie wątpliwości co do prawa na korzyść strony obowiązywało już wcześniej.
Źródło: infor.pl
