Ekspozycja „Znaki czasu” poświęcona jest szczególnym reliktom niemieckiej przeszłości Śląska – niemieckim napisom w przestrzeni publicznej. Po 1945 roku, na mocy decyzji komunistycznych władz PRL, na terenach tzw. „ziem odzyskanych” prowadzono szeroko zakrojoną akcję „odniemczania”. Usuwano nazwy ulic i placów, szyldy sklepów i firm, napisy instytucji, inskrypcje w miejscach pamięci, reklamy, sentencje i hasła – wszystko, co świadczyło o wielowiekowej obecności niemieckich mieszkańców tych ziem.
Mimo to niemieckie napisy przetrwały. Często odsłania je odpadający tynk, inne zostały wyryte w kamieniu, uformowane w metalu lub ułożone z dachówek. Dziś stają się one punktem wyjścia do refleksji nad historią, tożsamością i złożonym dziedzictwem kulturowym Śląska.
Fotografia i słowo – dokumentacja zapomnianych śladów
Wystawa prezentuje fotografie Thomasa Voßbecka z lat 2018–2025 oraz komentarze i opracowania historyczne Dawida Smolorza – regionalisty od lat badającego temat niemieckich napisów. Na ekspozycji zobaczymy około 40 motywów z Dolnego i Górnego Śląska, opatrzonych objaśnieniami kontekstu historycznego.
Projekt wyrasta z działalności portalu internetowego „Zapomniane dziedzictwo”, zainicjowanego przez Dawida Smolorza i realizowanego we współpracy z Domem Współpracy Polsko-Niemieckiej „Haus” w Gliwicach. „Haus” jest partnerem projektu i zaprezentuje wystawę w Gliwicach pod koniec 2026 roku.
Motyw graficzny: „Gott mit uns” na dachu
Motywem przewodnim wystawy jest fotografia domu z Górek pod Opolem z napisem „Gott mit uns” (Bóg z nami) ułożonym z dachówek. Na przełomie XIX i XX wieku na wsiach w okolicach Opola domy często ozdabiano krzyżami, inicjałami właścicieli czy religijnymi inskrypcjami. Po wojnie władze nakazywały usuwanie takich napisów, jeśli były w języku niemieckim.
Dom w Górkach, zbudowany w 1906 roku przez dziadków obecnych właścicieli, przez cały okres PRL miał napis zamalowany. Na wystawie zobaczymy także drugi dom z identyczną inskrypcją – tam nakaz władz wykonano poprzez przełożenie dachówek i zniekształcenie napisu, co pozostaje widoczne do dziś. To wymowny symbol napięcia między pamięcią, historią a polityką.
Otwarcie w formie dyskusji
Wystawę zainauguruje polsko-niemiecka dyskusja z udziałem kuratora Dawida Smolorza i fotografa Thomasa Voßbecka. Będzie to punkt wyjścia do dalszej rozmowy o dziedzictwie, pamięci i kulturowej ciągłości regionu.
Więcej informacji, w tym szczegółowy program wydarzeń towarzyszących wystawie dostępny na stronie schlesisches-museum.de/pl/referat-kultury/znaki-czasu
Źródło: Schlesisches Museum zu Görlitz
