Dodatek dla samotnych rodziców – kto może go dostać? PODSTAWA PRAWNA
Dodatek dla samotnych rodziców jest uregulowany w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1208, dalej jako: ustawa). Kluczowe w tym zakresie jest również rozporządzenie z dnia 13 sierpnia 2024 r. Rady Ministrów w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna ((Dz.U. z 2024 r. poz. 1238, dalej jako: rozporządzenie).
Ważne
Można powiedzieć, że sens regulacji z art. 11a ustawy o świadczeniach rodzinnych polega na tym, że osobie samotnie wychowującej dziecko przysługuje z tego tytułu dodatek do zasiłku rodzinnego, jeżeli z obiektywnych przyczyn nie otrzymuje dla utrzymania dziecka wsparcia drugiego rodzica w postaci świadczeń alimentacyjnych.
Kim jest osoba samotnie wychowująca dziecko?
Na gruncie ustawy, przez osobę samotnie wychowującą dziecko – należy rozumieć pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem.
Wykładnia definicji osoby samotnie wychowującej dziecko zaprezentowana w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 czerwca 2017 r., III SA/Gd 385/17, wskazuje, że: fakt zawarcia związku małżeńskiego przez rodzica wychowującego dziecko pochodzące z innego związku, nie ma wpływu na sferę władzy rodzicielskiej i obowiązków alimentacyjnych względem tego dziecka. Dlatego należy uznać, że dziecko wychowujące się w rodzinie rekonstruowanej, nie traci statusu osoby wychowywanej przez samotnego rodzica. Dla takiej oceny nie ma znaczenia bowiem okoliczność, że rodzic ubiegający się o dodatek do zasiłku rodzinnego pozostaje w nowym związku małżeńskim.
Jakie dodatki przysługują rodzicom?
Rodzicom, którzy mają prawo do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki z tytułu:
- urodzenia dziecka;
- opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego;
- samotnego wychowywania dziecka;
- wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej;
- kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego;
- rozpoczęcia roku szkolnego;
- podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania.
Dodatek dla samotnych rodziców – kto może go dostać?
Dodatek dla samotnych rodziców może dostać osoba, która pobiera zasiłek rodzinny. To po pierwsze i najważniejsze. Co jeszcze wskazują przepisy? Jak wynika z art. 11a ustawy, który bezpośrednio reguluje dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ:
- 1) drugi z rodziców dziecka nie żyje;
- 2) ojciec dziecka jest nieznany;
- 3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone.
Prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka a zasądzone alimenty
Fakt zasądzenia alimentów wyklucza wprawdzie prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, ale daje możliwość ich otrzymywania od osoby zobowiązanej do alimentacji. Z kolei bezskuteczność egzekucji świadczeń alimentacyjnych stwarza osobie samotnie wychowującej dziecko możliwość uzyskania innego niż dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka świadczenia pomocowego ze strony państwa przewidzianego w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (zob. teza wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2020 r., I OSK 2368/19).
Dodatek dla osoby uczącej się, gdy rodzice nie żyją jak dodatek dla samotnych rodziców
Dodatek w wysokości 193 zł w 2026 r. przysługuje również osobie uczącej się, jeżeli oboje rodzice osoby uczącej się nie żyją. Jest to traktowane, zgodnie z ustawą, jak dodatek dla samotnych rodziców – w rzeczywistości jest to dodatek dla samotnego dziecka.
Dodatek dla samotnych rodziców – ile wynosi?
Zgodnie z § 1 pkt 7) rozporządzenia, od dnia 1 listopada 2024 r. wysokość dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, o którym mowa w art. 11a ustawy, wynosi 193,00 zł miesięcznie na dziecko, nie więcej jednak niż 386,00 zł na wszystkie dzieci.
Dodatek dla samotnych rodziców – ile wynosi przy dzieciach z niepełnosprawnością?
W przypadku dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności kwotę dodatku zwiększa się o 80,00 zł na dziecko, zatem jest to 193 zł + 80 zł, zatem 273 zł. Co ważne nie więcej jednak niż o 160,00 zł na wszystkie dzieci, zatem jest to 386 zł + 160 zł, zatem maksymalnie 546 zł.
Pozostawanie w konkubinacie a samotne wychowywanie dziecka
Jak czytamy w wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2022 r., I OSK 760/19: osoba pozostająca w związku nieformalnym, jakim jest konkubinat, i wychowującą wspólnie z konkubentem co najmniej jedno wspólne dziecko, nie może być uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko w odniesieniu do dziecka z wcześniejszego związku – w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych.
Warto zwrócić uwagę, na zgoła inną interpretację dotyczącą uznania rodzica pozostającego w związku małżeńskim za samotnie wychowującego dziecko. Jak podkreśla sąd: skoro w świetle art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych negatywną przesłanką uznania osoby za samotnie wychowującą dziecko jest warunek wychowywania wspólnie co najmniej jednego dziecka z jego rodzicem, bez znaczenia jest okoliczność, że jeden z rodziców ubiegający się o dodatek do zasiłku rodzinnego pozostaje w nowym związku, z którego również pochodzą inne dzieci, jakie wychowuje wspólnie z dziećmi z innego związku. W takiej sytuacji rodzic może być uznawany wobec jednego dziecka za rodzica samotnie wychowującego, a wobec dziecka wychowywanego wspólnie z biologicznym rodzicem, za osobę wychowującą dziecko w rodzinie. Wspomniany przepis stanowi bowiem nie o każdej osobie związanej z jednym z rodziców dziecka, ale o rodzicach dziecka, zatem osobie będącej rodzicem tego dziecka. Okoliczność ta nie pozostaje jednak bez wpływu na uprawnienie takiej osoby do świadczeń rodzinnych, ponieważ może spowodować zmianę wysokości dochodu rodziny, a w konsekwencji – przekroczenie kryterium dochodowego (zob. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 czerwca 2020 r., II SA/Lu 268/20).
Wniosek o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka
Na stronie Ministerstwa można znaleźć wzory wniosków, w tym wniosek o zasiłek rodzinny oraz dodatki – wzór wniosku do stosowania na okres 2025/2026. Pliki dostępne są tutaj.
Osoba samotnie wychowująca dziecko – preferencje podatkowe 2026
Osoba samotnie wychowująca dziecko – jesteś osobą samotnie wychowującą dziecko? Sprawdź, jak możesz skorzystać z preferencyjnego rozliczenia. Możesz rozliczyć się w sposób preferencyjny, jeżeli jesteś rodzicem lub opiekunem prawnym samotnie wychowującym dziecko (dzieci), będącym: panną albo kawalerem, wdową albo wdowcem, rozwódką, rozwodnikiem albo osobą, w stosunku do której sąd orzekł separację w rozumieniu odrębnych przepisów, osobą w związku małżeńskim, a Twój mąż lub żona został(-a) pozbawiony(-a) praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności. Niewystarczające jest samo legitymowanie się określonym stanem cywilnym. Równie istotne jest samotne troszczenie się o byt materialny i rozwój emocjonalny dziecka bez udziału innej osoby, tj. w szczególności ojca lub matki dziecka. Nie możesz rozliczyć się w sposób preferencyjny, jeżeli co najmniej jedno dziecko wychowujesz wspólnie z drugim rodzicem albo opiekunem prawnym. Dotyczy to również sytuacji, gdy dziecko jest pod opieką naprzemienną i obydwojgu Wam zostało ustalone świadczenie wychowawcze zgodnie z odrębnymi przepisami. Szczegóły dostępne są tutaj.
Źródło: infor.pl
