Wystawa „Znaki czasu. Niemieckie napisy na Śląsku” poświęcona jest dawnym niemieckim napisom i śladom przeszłości obecnym w przestrzeni miast i miejscowości regionu, którego częścią jest także Dolny Śląsk. Odnajdziemy je także w Zgorzelcu – w architekturze, detalach budynków, dawnych napisach, na cmentarzach i w miejscach, których historia nie zawsze jest znana. Trudna historia Śląska sprawia jednak, że ich odbiór tych śladów przeszłości zmieniał się wraz z czasem: inaczej patrzono na nie tuż po wojnie, inaczej w kolejnych dekadach, a jeszcze inaczej patrzymy dziś, gdy coraz częściej próbujemy odczytywać je jako część wielowarstwowego dziedzictwa regionu.
Spotkanie z dr. Alanem Weissem, na które zapraszamy w imieniu Muzeum Śląskiego, będzie okazją, by dowiedzieć się, jak z podobnym dziedzictwem mierzą się wrocławianie skupieni wokół inicjatywy „Spod ziemi patrzy Breslau”.
Członkowie tej wrocławskiej grupy od pięciu lat odnajdują i zabezpieczają fragmenty nagrobków oraz stel, które przetrwały likwidację niemieckich nekropolii w ich mieście w latach 60. i 70. XX wieku. Swoich odkryć dokonują nieraz w miejscach zupełnie nieoczywistych: nad brzegami parkowych stawów, przy kortach tenisowych, na terenach rekreacyjnych, a nawet w ogrodzie zoologicznym, a każde z tych znalezisk pokazuje, że warto uważnie przyglądać się otoczeniu. Każdy odnaleziony fragment może przecież stać się początkiem opowieści o dawnych mieszkankach i mieszkańcach. Zachowane na kamieniach nazwiska „sąsiadów z przeszłości” – jak lubią o nich mówić – stają się punktem wyjścia do archiwalnych poszukiwań, dzięki którym można ustalić, gdzie ci ludzie mieszkali, z kim zakładali rodziny, czy mieli dzieci, czym się zajmowali i w jakich okolicznościach umierali.
Podczas wykładu w Muzeum Śląskim dr Alan Weiss opowie także o tworzeniu lapidariów, kontaktach z potomkami dawnych mieszkańców miasta oraz o „niewidzialnych cmentarzach”, które dziś są parkami, skwerami i terenami rekreacyjnymi, choć wciąż pozostają miejscami pochówku. Spotkanie będzie więc nie tylko opowieścią o ratowaniu materialnych śladów przeszłości, lecz także o szukaniu wspólnego języka dla trudnej historii Wrocławia przed i po 1945 roku.
Dla każdego, kto interesuje się historią miejsc, dawnymi śladami w przestrzeni swojego miasta i losami ludzi, którzy żyli w nim przed nami, opowieść o wrocławskich poszukiwaniach będzie czymś więcej niż wykładem. Spotkanie z dr. Alanem Weissem pokaże, jak z pojedynczego śladu można wydobyć ludzką historię – i z pewnością będzie zachętą, by z podobną uważnością spojrzeć także na Zgorzelec i jego okolice.
Dr Alan Weiss: „Spod ziemi patrzy Breslau”
wykład w języku polskim z tłumaczeniem symultanicznym na język niemiecki
25 czerwca 2026 r., godz. 18.00
Muzeum Śląskie w Görlitz, Brüderstraße 8
wstęp: 3 euro
Serdecznie zapraszamy.
Opracowanie: WM UM Zgorzelec
