Wypadek przy pracy – co powinien zrobić pracodawca, co przysługuje pracownikowi?

Czym jest wypadek przy pracy?

Zgodnie z ustawą wypadkową za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które pozostaje w związku z pracą. Przy ocenie zdarzenia należy więc zweryfikować przede wszystkim:
– czy zdarzenie było nagłe,
– czy wystąpiła przyczyna zewnętrzna,
– czy doszło do urazu albo śmierci,
– czy zdarzenie pozostawało w związku z pracą.

Dopiero analiza wszystkich tych elementów pozwala ustalić, czy konkretne zdarzenie można zakwalifikować jako wypadek przy pracy.

Przykład

Pracownik podczas wykonywania obowiązków poślizgnął się na mokrej podłodze i uderzył kolanem o podłoże. Początkowo uznał, że uraz jest niewielki, ale następnego dnia zgłosił silny ból i udał się do lekarza.

Nie oznacza to, że pracodawca może uznać sprawę za zakończoną, ponieważ „pracownikowi nic się nie stało”. Należy przeprowadzić odpowiednie postępowanie i ustalić, czy zdarzenie spełnia ustawowe przesłanki wypadku przy pracy.

Pracownik zgłosił wypadek – co powinien zrobić pracodawca?

Po otrzymaniu informacji o wypadku pracodawca powinien niezwłocznie podjąć odpowiednie działania. W szczególności powinien:

1. zapewnić poszkodowanemu pierwszą pomoc,
2. wyeliminować lub ograniczyć zagrożenie,
3. zabezpieczyć miejsce wypadku,
4. powołać zespół powypadkowy,
5. zapewnić ustalenie okoliczności i przyczyn zdarzenia,
6. w określonych przypadkach zawiadomić PIP i prokuratora,
7. zapewnić sporządzenie protokołu powypadkowego,
8. po zakończeniu postępowania wdrożyć odpowiednie działania profilaktyczne.

Czy miejsce wypadku trzeba zabezpieczyć?

Tak. Zabezpieczenie miejsca zdarzenia ma istotne znaczenie dla późniejszego ustalenia jego przebiegu. Jeżeli np. pracownik przewrócił się z powodu przeszkody znajdującej się na ciągu komunikacyjnym, nie powinno się automatycznie usuwać tej przeszkody przed dokonaniem odpowiednich ustaleń.

W zależności od sytuacji warto również zabezpieczyć:

• zdjęcia miejsca zdarzenia,
• dane świadków,
• nagrania monitoringu,
• dokumentację techniczną,
• informacje dotyczące organizacji pracy,
• inne dowody mogące pomóc w ustaleniu przyczyny wypadku.

Jednocześnie bezpieczeństwo osób znajdujących się w zakładzie ma pierwszeństwo. Jeżeli usunięcie zagrożenia jest konieczne dla ratowania życia lub zdrowia, pracodawca powinien przede wszystkim wyeliminować zagrożenie.

Czy pracownik musi zgłosić wypadek od razu?

Pracownik, jeżeli jego stan zdrowia na to pozwala, powinien niezwłocznie poinformować przełożonego o wypadku. W praktyce może jednak zdarzyć się, że pracownik zgłosi zdarzenie z opóźnieniem. Samo późniejsze zgłoszenie nie przesądza jeszcze, że zdarzenie nie było wypadkiem przy pracy. Pracodawca powinien zbadać sprawę i ocenić dostępne dowody. Mogą nimi być m.in.:

• zeznania świadków,
• monitoring,
• dokumentacja medyczna,
• wiadomości lub zgłoszenia dotyczące zdarzenia,
• dokumentacja miejsca wypadku.

Zespół powypadkowy – kto prowadzi postępowanie?

Pracodawca powinien powołać zespół powypadkowy, którego zadaniem jest ustalenie okoliczności i przyczyn zdarzenia. Skład zespołu zależy m.in. od organizacji służby BHP oraz tego, czy u pracodawcy działa społeczna inspekcja pracy. W zależności od sytuacji przepisy przewidują również rozwiązania dla pracodawców, którzy nie mają możliwości utworzenia standardowego składu zespołu.

Warto pamiętać, że koszty związane z ustalaniem okoliczności i przyczyn wypadku ponosi pracodawca.

Co sprawdza zespół powypadkowy?

Postępowanie powypadkowe nie powinno być sprowadzone do samego wypełnienia formularza. Zespół powinien przede wszystkim ustalić
– co się wydarzyło,
– dlaczego doszło do zdarzenia oraz
– czy spełnia ono warunki uznania za wypadek przy pracy.

W ramach postępowania zespół może m.in.:
– dokonać oględzin miejsca wypadku,
– wysłuchać wyjaśnień poszkodowanego,
– zebrać informacje od świadków,
– przeanalizować dokumentację,
– zasięgnąć opinii lekarza lub innych specjalistów,
– zabezpieczyć inne dowody dotyczące zdarzenia.

Właściwe postępowanie ma więc znaczenie nie tylko dla samego protokołu, ale również dla późniejszej oceny przyczyn wypadku.

14 dni na protokół – o czym powinien pamiętać pracodawca?

Zespół powypadkowy powinien sporządzić protokół nie później niż w ciągu 14 dni od dnia uzyskania zawiadomienia o wypadku. Jeżeli z uzasadnionych przyczyn nie jest możliwe zachowanie tego terminu, przyczyny opóźnienia należy wskazać w treści protokołu. Następnie pracodawca zatwierdza protokół w ciągu 5 dni od dnia jego sporządzenia.

Najważniejsze terminy

Poszkodowany ma prawo zgłosić zastrzeżenia

Przed zatwierdzeniem protokołu poszkodowany powinien mieć możliwość zapoznania się z jego treścią. Może również zgłosić uwagi i zastrzeżenia do ustaleń zawartych w protokole, a także zapoznać się z aktami sprawy i sporządzać z nich notatki, odpisy i kopie. Jeżeli zgłoszone zastrzeżenia wymagają dodatkowych ustaleń, niezatwierdzony protokół może zostać zwrócony zespołowi powypadkowemu w celu wyjaśnienia i uzupełnienia.

To pokazuje, dlaczego protokół powypadkowy nie powinien być traktowany jako zwykła formalność.

Wypadek ciężki, śmiertelny lub zbiorowy – tutaj trzeba działać szczególnie szybko

Wypadek śmiertelny
Za śmiertelny wypadek przy pracy uważa się wypadek, wskutek którego śmierć nastąpiła w okresie nieprzekraczającym 6 miesięcy od dnia wypadku.

Wypadek ciężki
Chodzi o wypadek, który spowodował m.in. ciężkie uszkodzenie ciała, chorobę nieuleczalną lub zagrażającą życiu, trwałą niezdolność do pracy w zawodzie, trwałą chorobę psychiczną albo trwałe i istotne zeszpecenie lub zniekształcenie ciała.

Wypadek zbiorowy
Jest to wypadek, któremu wskutek tego samego zdarzenia uległy co najmniej dwie osoby.

Ważne

W przypadku wypadku śmiertelnego, ciężkiego lub zbiorowego pracodawca powinien niezwłocznie zawiadomić właściwego okręgowego inspektora pracy oraz prokuratora. Nie należy czekać do zakończenia postępowania powypadkowego, aby dopiero wtedy dokonać zawiadomienia. PIP wskazuje, że niezawiadomienie właściwych organów o takim wypadku stanowi wykroczenie zagrożone grzywną od 1000 zł do 30 000 zł.

Wypadek przy pracy podczas pracy zdalnej

Praca zdalna nie wyłącza przepisów dotyczących wypadków przy pracy. Jeżeli dojdzie do zdarzenia podczas pracy zdalnej, również prowadzone jest postępowanie powypadkowe. Specyfika pracy zdalnej powoduje jednak, że przepisy przewidują szczególne zasady dotyczące oględzin miejsca zdarzenia. Oględziny przeprowadza się w terminie uzgodnionym przez pracownika albo – jeżeli jego stan zdrowia uniemożliwia uzgodnienie terminu – jego domownika z członkami zespołu powypadkowego. Zespół może również odstąpić od oględzin, jeżeli uzna, że okoliczności i przyczyny wypadku nie budzą wątpliwości.

Przykład

Pracownik wykonujący pracę zdalną zgłasza, że podczas pracy przewrócił się przy stanowisku komputerowym i doznał urazu.
Sam fakt, że zdarzenie miało miejsce w mieszkaniu pracownika, nie oznacza automatycznie, że nie może być ono uznane za wypadek przy pracy. Konieczna jest analiza okoliczności zdarzenia oraz jego związku z wykonywaną pracą.

Co z wypadkiem podczas podróży służbowej?

Ustawa wypadkowa przewiduje również szczególne zasady dotyczące zdarzeń podczas podróży służbowej. Wypadek podczas delegacji może być traktowany na równi z wypadkiem przy pracy, ale nie oznacza to, że każde zdarzenie, do którego dojdzie podczas wyjazdu służbowego, automatycznie ma taki charakter. Znaczenie ma m.in. to, czy zachowanie pracownika pozostawało w związku z wykonywaniem powierzonych mu zadań. Dlatego również w przypadku delegacji konieczna jest analiza konkretnej sytuacji, a nie automatyczne zakwalifikowanie każdego zdarzenia jako wypadku przy pracy.

Co po zakończeniu postępowania powypadkowego?

Na zatwierdzeniu protokołu obowiązki pracodawcy się nie kończą. Pracodawca powinien też m.in.:

• doręczyć zatwierdzony protokół poszkodowanemu,
• prowadzić rejestr wypadków przy pracy,
• przygotować wymaganą dokumentację statystyczną,
• przeanalizować przyczyny zdarzenia,
• wdrożyć działania profilaktyczne,
• w razie potrzeby zmienić organizację pracy lub zastosowane środki bezpieczeństwa.

Kodeks pracy nakłada na pracodawcę obowiązek prowadzenia rejestru wypadków oraz przechowywania protokołu i pozostałej dokumentacji powypadkowej przez 10 lat.

Statystyczna karta wypadku jest sporządzana na podstawie zatwierdzonego protokołu powypadkowego albo karty wypadku, w której stwierdzono, że zdarzenie jest wypadkiem przy pracy lub wypadkiem traktowanym na równi z wypadkiem przy pracy.

Wypadek przy pracy a świadczenia dla pracownika

Uznanie zdarzenia za wypadek przy pracy może mieć istotne znaczenie dla uprawnień pracownika. Przykładowo zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego przysługuje w wysokości 100% podstawy wymiaru, na zasadach określonych w przepisach dotyczących świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego. Pracownik, który doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku przy pracy, może również spełniać warunki do otrzymania jednorazowego odszkodowania z ZUS.

Ile wynosi jednorazowe odszkodowanie?

W okresie od 1 kwietnia 2026 r. do 31 marca 2027 r. kwota jednorazowego odszkodowania wynosi 1781 zł za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Oznacza to, że prawidłowe przeprowadzenie postępowania powypadkowego może mieć znaczenie nie tylko dla obowiązków pracodawcy, ale również dla sytuacji świadczeniowej poszkodowanego.

Najczęstsze pytania o wypadek przy pracy

Czy każde skaleczenie w pracy jest wypadkiem przy pracy?
Nie. Sam fakt wystąpienia urazu nie wystarcza. Należy ustalić, czy zdarzenie było nagłe, miało przyczynę zewnętrzną, spowodowało uraz lub śmierć oraz pozostawało w związku z pracą.

Czy spóźnione zgłoszenie wypadku oznacza, że nie można go uznać za wypadek przy pracy?
Nie. Opóźnienie w zgłoszeniu nie przesądza automatycznie o kwalifikacji zdarzenia. Należy zbadać jego okoliczności i dostępne dowody.

Ile czasu ma zespół powypadkowy na sporządzenie protokołu?
Co do zasady 14 dni od dnia uzyskania zawiadomienia o wypadku. Jeżeli wystąpią uzasadnione przeszkody lub trudności, ich przyczynę należy wskazać w protokole.

Ile czasu ma pracodawca na zatwierdzenie protokołu?
Pracodawca powinien zatwierdzić protokół w ciągu 5 dni od jego sporządzenia.

Czy pracownik może zakwestionować protokół powypadkowy?
Tak. Poszkodowany może zgłosić uwagi i zastrzeżenia do ustaleń zawartych w protokole. W określonych przypadkach może również dochodzić sprostowania protokołu przed sądem.

Czy wypadek podczas pracy zdalnej może być wypadkiem przy pracy?
Tak. Praca zdalna nie wyłącza możliwości uznania zdarzenia za wypadek przy pracy. Obowiązują jednak szczególne zasady dotyczące m.in. oględzin miejsca zdarzenia.

Czy pracodawca musi przechowywać dokumentację powypadkową?
Tak. Protokół ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku wraz z pozostałą dokumentacją powypadkową należy przechowywać przez 10 lat.

Czy pracownikowi po wypadku przy pracy przysługuje 100% zasiłku?
Zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego może przysługiwać w wysokości 100% podstawy wymiaru, jeżeli spełnione są warunki określone w przepisach.

Karolina Woźniczka, Starsza specjalistka ds. kadr i płac w Meritoros SA

Źródło: infor.pl