24 organizacje pozarządowe wystosowały list otwarty do premiera Donalda Tuska w sprawie przyszłości subregionu Turów. Pod apelem podpisali się także lokalni działacze oraz Rafał Gronicz – burmistrz Zgorzelca i przewodniczący Komitetu Transformacji Subregionu Turów. Autorzy listu ostrzegają, że brak koordynatora w rządzie i planu dla regionu może doprowadzić do społeczno-gospodarczej katastrofy porównywalnej do upadku Wałbrzycha po likwidacji górnictwa w latach 90. Ich zdaniem rząd wciąż utrzymuje „niebezpieczną fikcję”, że kompleks Turów będzie działał do 2044 roku.

– Przez nieobecność rządu podtrzymywana jest niebezpieczna fikcja, że kompleks Turów może funkcjonować jeszcze przez dekady, a transformacja nie wymaga natychmiastowych działań ze strony rządu. Tymczasem czas na przygotowanie regionu kończy się właśnie teraz. Bez decyzji politycznych i bez planu mieszkańcy zostaną sami z kosztami transformacji – mówi Radosław Gawlik, prezes Stowarzyszenia Ekologicznego EKO-UNIA, jeden z inicjatorów listu do premiera.

„Turów nie ma przyszłości ekonomicznej do 2044 roku”

Autorzy listu podkreślają, że obecna polityka wobec Turowa ignoruje dane ekonomiczne i trendy rynku energii. W liście do premiera czytamy: „Dziś podtrzymywana jest niebezpieczna fikcja, że kompleks Turów może funkcjonować jeszcze przez dekady, a transformacja nie wymaga natychmiastowych działań ze strony rządu. Tymczasem dostępne analizy ekonomiczne i energetyczne wskazują jednoznacznie: czas na przygotowanie wygaszania kompleksu Turów kończy się właśnie teraz.”

Sygnatariusze przypominają, że kompleks Turów – kopalnia i elektrownia – zatrudnia około 3500 osób, a kolejne tysiące miejsc pracy zależą od niego pośrednio. „Brak decyzji to rosnące ryzyko załamania społeczno-gospodarczego regionu – scenariusza, który Polska zna z doświadczeń Wałbrzycha lat 90.” – napisano w apelu.

Kluczowym argumentem są analizy m.in. Fundacji Instrat z raportu „Zmierzch węgla brunatnego”. Eksperci wskazują: „Wysokie koszty stałe odkrywki sprawiają, że utrzymanie elektrowni na węgiel brunatny w roli rzadko uruchamianych mocy szczytowych i sezonowych nie będzie opłacalne. Analiza modelarska Instrat wskazuje na zasadność zamknięcia tego sektora najpóźniej w perspektywie 2030–2035.”

W raporcie Instratu dodano również: „Już teraz Turów musi dopasowywać profil pracy do zmieniającej się produkcji z OZE. (…) Nasze wyliczenia wskazują, że musimy zacząć poważne przygotowania do wygaszenia kompleksu już w pierwszej połowie lat 30.” Sygnatariusze zwracają uwagę, że także strategia PGE zakłada odejście od produkcji energii z węgla brunatnego po 2035 roku.

„Region pozostaje bez planu i bez strategii”

Organizacje alarmują, że subregion Turów – w przeciwieństwie do innych regionów węglowych – nadal nie ma kompleksowego planu sprawiedliwej transformacji.

„Niepokój w nas budzi fakt, iż w wyniku polityki poprzedniego rządu i obecnego, a także PGE – subregion oraz Kompleks Turów, w przeciwieństwie do większości regionów węglowych w Polsce, pozostaje:

  • bez adekwatnego Planu Sprawiedliwej Transformacji,
  • bez dostępu do dedykowanych środków unijnych,
  • bez jasnej strategii rządu.” – czytamy. 

W ocenie autorów listu największym problemem jest dziś brak jednego centrum odpowiedzialności za transformację.

Potrzebny jest plan tworzony razem z mieszkańcami

Radosław Gawlik podkreśla, że transformacja nie może zostać narzucona odgórnie. – Musi powstać plan transformacji regionu przygotowany wspólnie przez rząd, samorządy, biznes i organizacje społeczne. Młodzi ludzie muszą uczestniczyć w tym procesie na pełnych prawach i wiązać swoją przyszłość z regionem, a nie z wyjazdem – mówi.

Zdaniem prezesa stowarzyszenia EKO-UNIA region powinien rozwijać nowe miejsca pracy wokół zielonej energetyki, magazynów energii, spółdzielni energetycznych oraz lokalnej przedsiębiorczości.

– W każdej gminie powinna powstać spółdzielnia energetyczna budująca autonomię energetyczną regionu. Trzeba też wykorzystać potencjał turystyki i zabytków – od domów przysłupowych po uzdrowisko Opolno-Zdrój. Wiele regionów Europy rozwija się dziś właśnie wokół takich zasobów – podkreśla.

Trzy postulaty do premiera

Sygnatariusze listu apelują do rządu o trzy pilne decyzje:

  • wyznaczenie jednego resortu odpowiedzialnego za transformację subregionu Turów,
  • ustalenie harmonogramu wygaszania kopalni i elektrowni,
  • przygotowanie planu sprawiedliwej transformacji i dywersyfikacji lokalnej gospodarki.

„Plan ten powinien, opierając się na dostępnych środkach krajowych i europejskich, zapewnić realne alternatywy gospodarcze dla regionu” – podkreślają autorzy listu.

„Największym zagrożeniem nie jest transformacja, ale brak przygotowania”

Gawlik ostrzega, że najbliższe miesiące będą kluczowe dla przyszłości regionu. – Potrzebna jest decyzja premiera, kto odpowiada za transformację Turowa oraz jasna deklaracja PGE i rządu dotycząca harmonogramu wygaszania kompleksu. Bez tego region pozostanie w stanie permanentnej niepewności – mówi.

Jak dodaje, brak działań może doprowadzić do powtórki scenariusza znanego z Wałbrzycha. – Jeśli nic się nie zmieni, wizja „Wałbrzycha 2″ zacznie się zbliżać. A wtedy koszty społeczne i ekonomiczne będą znacznie większe niż dziś – ostrzega.

Pod listem podpisali się:

1. Stowarzyszenie Ekologiczne EKO-UNIA – Radosław Gawlik

2. Fundacja Mission Possible – Tomasz Waśniewski

3. Pracownia na rzecz Wszystkich Istot – Katarzyna Wiekiera

4. Fundacja Instytut na rzecz Ekorozwoju– Wojciech Szymalski

5. Ekowyborca – Beata Borowiec

6. Fundacja Frank Bold – Bartosz Kwiatkowski

7. Fundacja GAP Polska– Zdzisław Nitak

8. Zielony Instytut – Dariusz Szwed 

9. Stowarzyszenie Ekologiczne „Eko-Przyjezierze”– Józef Drzazgowski

10. Polski Klub Ekologiczny Okręg Mazowiecki– Zbigniew Karaczun

11. Fundacja Ekologiczna Zielona Akcja – Irena Krukowska-Szopa

12. Komitet Transformacji Subregionu Turów – Rafał Gronicz

13. Stowarzyszenie Rozwoju Innowacyjności Energetycznej – Joanna Tokarczuk

14. Fundacja Instrat – Michał Hetmański

15. Stowarzyszenie Ziębicka Inicjatywa Obywatelska – Jacek Rogoliński

16. Fundacja Greenpeace Polska – Anna Meres

17. Stowarzyszenie DOM KOŁODZIEJA – Elżbieta Lech-Gotthardt

18. Społeczny Instytut Ekologiczny – Elżbieta Lenarczyk

19. Fundacja EkoRozwoju – Krzysztof Smolnicki

20. Towarzystwo na rzecz Ziemi – Robert Wawręty

21. Stowarzyszenie Dolnośląski Kongres Kobiet – Magdalena Rozwadowska

22. Stowarzyszenie Zgorzelec Miasto Dialogu – Edyta Krajniak-Burba

23. Koło Gospodyń Wiejskich w Dłużynie Górnej – Magdalena Wiewióra 

24. Stowarzyszenie Media Lokalne – Magdalena Kościańska

Pełna treść listu: https://eko-unia.org.pl/list-otwarty-do-donalda-tuska-w-sprawie-pilnej-potrzeby-transformacji-subregionu-turow/